Kalendarium Historyczne

1366

    W zachowanym dokumencie z tego roku pojawia się nazwa osady „Swarancz”. Dokument dotyczy sprzedaży Borowego Młyna przez Tomisława z Łodziów, ówczesnego właściciela osady, na rzecz biskupa poznańskiemu Janowi i kapitule poznańskiej.

1377

    Dokument z tego roku zawiera zapis o kościele parafialnym funkcjonującym na terenie osady Swarzędz.

początek XV – koniec XVI w.

    Osada Swarzędz jest własnością rodu Górków herbu Łodzia. Po nich przez ponad 40 lat znajduje się w rękach rodu Czarnkowskich.

ok. 1419

    W Swarzędzu istnieje karczma. Jej właścicielem jest Stanisław.

1508

    Według najstarszego rejestru podatkowego z 1508 r. parafia swarzędzka obejmowała swoim zasięgiem następujące osady: Borowy Młyn, Nowy Młyn, Gruszczyn, Gortatowo, Paczkowo, Łowęcin, Zalasewo.

1610

    Właścicielem osady Swarzędz zostaje Zygmunt Grudziński herbu Grzymała.

1621

    Zygmunt Grudziński, właściciel Swarzędza, wydaje przywilej dla Żydów poznańskich pozwalający im na osiedlanie się w jego swarzędzkich dobrach. Osadnikom przyznaje grunty i budulec pod budowę 36 domów drewnianych, synagogi i cmentarza.

1628-1633

    W Swarzędzu zaczynają osiedlać się protestanci – emigranci ze Śląska. Ich zwiększony napływ następuje ok. roku 1641 i przyczynia się do rozwoju rzemiosła, szczególnie sukiennictwa, płóciennictwa i tkactwa.

1638

    Zygmunt Grudziński wydziela z osady Swarzędz część ziemi, której – po zatwierdzeniu przez króla polskiego Zygmunta III praw miejskich – nadaje nazwę „Grzymałowo”. Akt lokacyjny został podpisany 28 sierpnia 1638 r. i zawiera aż 33 punkty porządkujące sprawy miejskie. Odtąd istnieją dwie jednostki administracyjne: „Grzymałowo” i „Swarzędz”. Nazwa „Grzymałowo” wraz z upływem czasu stopniowo zanika.

1638

    Herb miasta powstał z połączenia dwóch herbów rodowych: dawnych właścicieli Swarzędza - rodu Grudzińskich i rodu Opalińskich; przedstawia bramę o trzech wieżach w złotej łodzi, w środku bramy zaś stojącego rycerza z mieczem.

1640

    Ewangelicy swarzędzcy kończą budowę swego kościoła – zboru, który powstaje na Starym Rynku (obecny Plac Niezłomnych). Ma konstrukcję szachulcową.

1644

    Zygmunt Grudziński potwierdza cechowi szewców w Swarzędzu artykuły statutowe.

1653

    Umiera Zygmunt Grudziński. Właścicielem Grzymałowa oraz przyległych wsi zostaje jego syn Andrzej Karol Grudziński (1611-1678).

1653

    Powstaje wspólny cech dla kupców i rzemieślników, w tym dla stolarzy. Dokument spisany jest w dwóch językach: polskim i niemieckim.

1656

    Wielki pożar, który niszczy większą część budynków, a także późniejsze przemarsze obcych wojsk hamują dotychczasowy pomyślny rozwój miasta.

1663

    Pierwszym odnotowanym burmistrzem miasta lokowanym na prawie magdeburskim jest Niemiec Johann Wriegell. Jego pierwsza kadencja trwa do roku 1666.

1664

    Król polski Jan Kazimierz nadaje miastu przywilej organizowania czterech jarmarków w ciągu roku. Dotychczas – na mocy przywileju lokacyjnego – miasto miało prawo do organizowania tylko trzech jarmarków.

1704

    Swarzędz liczy 2767 mieszkańców, w tym 1501 wyznania mojżeszowego, 448 rzemieślników i 87 kupców.

ok. 1714

    Grzymałowo i okoliczne wsie stają się własnością rodziny Koźmińskich z Iwanowic. Zapisy archiwalne mówią, że właściciele po śmierci zostali pochowani w podziemiach kościoła parafialnego, którego byli wielkimi sponsorami.

ok. 1791-1795

    Na krótko właścicielem miasta zostaje Jan Jakub Klug, bankier wspomagający m.in. króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Upadek finansowy bankiera spowodował, że miasto drogą sprzedaży przechodzi w ręce rodziny Bojanowskich.

1793

    Pod koniec stycznia do miasta wkracza wojsko pruskie. Odtąd przez następne 125 lat Swarzędz pozostaje „pod zaborem” pruskim.

1806

    W Swarzędzu gości cesarz Napoleon, gorąco witany przez ludność Swarzędza. Powitanie go przez Żydów swarzędzkich zostało opisane w anegdocie często cytowanej w materiałach dotyczących historii miasta.

1808

    Między Poznaniem a Warszawą zostaje uruchomione pierwsze połączenie dyliżansowe. Jeden z postojów na tym tzw. „trakcie warszawskim” znajduje się w Swarzędzu.

1809

    W Swarzędzu w zamku urodziła się Paulina Wilkońska z d. Lausch. Tu też została ochrzczona w kaplicy zamkowej. To ostatni zapis o zamku w Swarzędzu, choć przetrwał on w nazwie ulicy (Zamkowa). Na miejscu zamku pod koniec XIX w. wybudowany został dworek istniejący do dnia dzisiejszego.

1810

    Powstaje nowa, wybudowana z tzw. muru pruskiego, synagoga żydowska w miejscu poprzedniej drewnianej. Kolejne prace remontowe przy budynku będą miały miejsce dopiero w 1873 r.

1830

    Epidemia cholery w Swarzędzu i okolicy. Na obrzeżach miasta przy drodze do Zielińca powstał cmentarz dla zmarłych na tę chorobę.

1834

    Na terenie Swarzędza - Wsi niedaleko kościoła powstaje katolicka szkoła ludowa. Oprócz niej już w samym mieście (Grzymałowie) funkcjonuje szkoła protestancka i szkoła dla dzieci z rodzin żydowskich.

1836

    Ukończono budowę kościoła ewangelickiego na Kirchenplatz (obecny Pl. Niezłomnych). Budynek przetrwa do roku 1950.

1843

    Swarzędz liczy 3013 mieszkańców, w tym 1475 mężczyzn
    i 1538 kobiet. Pod względem wyznawanej religii w mieście żyje 712 katolików, 790 ewangelików i 1511 Żydów.

1850

    Urząd pocztowy otrzymuje kasownik nr 1375 służący do stemplowania przesyłek pocztowych. W początkowym okresie urząd trudni się tylko przewozem przesyłek. Po wprowadzeniu czterokonnych dyliżansów prowadzi także przewozy podróżnych. W Swarzędzu utrzymywano cztery dyliżanse, które kursowały do Poznania, Wrześni, Gniezna i Środy. Poczta konna funkcjonowała do lat 80-tych XIX w., do czasu wybudowania linii kolejowej z Poznania do Wrześni.

1860

    Oddanie do użytku gmachu jednopiętrowego murowanego ratusza. Wcześniej istniał tu tylko budynek drewniany.

ok. 1873

    Carl Hoffmeyer, właściciel folwarku w Swarzędzu-Wsi oraz Jeziora Swarzędzkiego rozbiera resztki zamku i buduje w tym miejscu (ul. Zamkowa) swoją nową siedzibę. Obecnie mieści się tutaj przedszkole „Żołędziowe Skrzaty”.

1887

    Oddano do użytku odcinek kolejowy Poznań – Września. Powstawał stopniowo, w pierwszej kolejności wybudowano odcinek Poznań – Swarzędz, po którym mógł kursować pociąg
    z robotnikami do kładzenia dalszych torów. Połączenia kolejowe sukcesywnie wypierały konne połączenia dyliżansowe. Budynek dworca w Swarzędzu otwarto 1 czerwca. Od tej pory w Swarzędzu mogły zatrzymywać się pociągi,
    a miasto stało się ważnym punktem komunikacyjnym.

1890

    Stolarze swarzędzcy August i Józef Fitz jako pierwsi
    w Swarzędzu uruchamiają maszyny parowe. Dwa lata później takie maszyny wspomagające pracę stolarzy w swoim zakładzie obróbki drewna wprowadzi mistrz kołodziejski Teofil Hoffmann.

1894

    Powstaje Towarzystwo Przemysłowe skupiające największych producentów w mieście. Pierwszym prezesem Towarzystwa zostaje lekarz swarzędzki dr Sylwester Wendland (1857- 1900).

1895

    Rozpoczyna się budowa murowanego budynku szkoły powszechnej przy ul. Zamkowej. Nowy budynek posiada dziewięć izb lekcyjnych i zostaje oddany do użytku 12 października następnego roku.

1901

    Nad Jeziorem Swarzędzkim funkcjonuje tzw. Ogród Zdrojowy Hermana Marco. Jest to ośrodek wypoczynkowo-letniskowy z ogrodem i dużym zapleczem kuchennym, oferujący m.in. przejażdżki łodziami po jeziorze i zabawy w dużej sali bankietowej, a także dłuższy pobyt wypoczynkowy. Do ośrodka przybywały liczne wycieczki z Poznania i okolicznych miasteczek, wykorzystując dogodne połączenie kolejowe. Pozostałością po Ogrodzie Zdrojowym jest budynek, w którym mieści się obecnie Dom Akcji Katolickiej.

ok. 1903

    Powstaje wieża ciśnień.

1904

    Powstaje Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” propagujące kulturę fizyczną wśród młodzieży. Towarzystwo istniało do roku 1939.

1904

    Przy swarzędzkim Towarzystwie Przemysłowym powstaje Polskie Koło Śpiewu, które później przyjmie nazwę Chór Męski im. S. Moniuszki, a w 1912 r. imię Bolesława Dembińskiego.

1905

    Antoni Tabaka zakłada warsztat stolarski. To początek późniejszej dużej fabryki mebli.

1905

    Z inicjatywy proboszcza swarzędzkiego ks. Tomasza Nejczyka podjęto działania nad utworzeniem Banku Ludowego w Swarzędzu. Sądownie bank zarejestrowano miesiąc później (13 stycznia).

1906-1907

    Na skutek wprowadzonego przez władze niemieckie zakazu używania języka polskiego w modlitwie uczniowie szkoły elementarnej – Polacy - podejmują strajk.

1907

    Przy parafii katolickiej powstaje chór, który za swoją patronkę obiera św. Cecylię.

1907

    Uruchomiono wodociąg miejski, w następnych latach stopniowo rozbudowywany.

1907

    Powstaje Ochotnicza Straż Pożarna. W 1913 r. podjęto starania o wybudowanie remizy strażackiej z wieżą obserwacyjną.

1910

    Powstaje gazownia miejska. Do 1914 r. podłączono do niej 118 budynków i zainstalowano 80 latarni ulicznych oświetlanych gazem.

1913

    Według spisu ludności miasto Swarzędz liczy 3436 mieszkańców, w tej liczbie katolików Polaków jest 1854, katolików Niemców 82, ewangelików 1337 i 151 żydów.

1918

    W Swarzędzu działa Rada i Straż Ludowa. Tadeusz Staniewski jako delegat powiatu wschodnio-poznańskiego bierze udział w obradach Sejmiku Dzielnicowego. Pod koniec grudnia do Poznania wyrusza pierwsza grupa ochotników pod dowództwem Stanisława Kwaśniewskiego, aby wziąć udział w Powstaniu. W połowie stycznia następnego roku wyrusza drugi oddział ochotników.

1919

    Tadeusz Staniewski zostaje pierwszym polskim burmistrzem Swarzędza.

1922

    Odbyło się zebranie w sprawie utworzenia w Swarzędzu cechu stolarskiego. Pierwszym Starszym Cechu zostaje Franciszek Janiszczak.

1934

    Na mocy ustawy państwowej połączono dwa dotychczasowe organizmy administracyjne, tj. Swarzędz – Wieś oraz Swarzędz – Miasto w jedną całość pod nazwą „Swarzędz”.

1934

    W budynku przy obecnej ul. Piaski odbywają się pierwsze swarzędzkie Targi Meblowe. Targi te mają być jednym ze sposobów przełamania zastoju w rzemiośle stolarskim.

1934

    Pożar żydowskiej synagogi mieszczącej się na obecnym Placu Powstańców Wlkp. Odtąd Żydzi swarzędzcy jeździć będą w celach modlitewnych do Poznania.

1934

    Ukazuje się pierwszy numer gazety swarzędzkiej „Głos Swarzędza” redagowanej przez Romana Bąka. Gazeta wychodzi tylko przez dwa lata, potem upada. Wydano łącznie 40 numerów. Na jej miejsce pojawia się „Głos Powiatu Poznańskiego”.

1936

    Drugie swarzędzkie Targi Meblowe w nowo wybudowanym pawilonie ekspozycyjnym (dzisiejszym Pawilonie Meblowym przy ul. Cieszkowskiego).

1937

    Do miasta popłynął prąd elektryczny z elektrowni w Poznaniu.

1939-1945

    Hitlerowska okupacja Swarzędza

1945

    Do Swarzędza wkraczają oddziały Armii Czerwonej. Miasto staje się zapleczem frontowym dla wojsk nacierających na Poznań.

1952

    Powstają Swarzędzkie Fabryki Mebli – na bazie znacjonalizowanej wcześniej przedwojennej Fabryki A. Tabaki i tartaku F. Zawidzkiego.

1954

    Rozpoczęły się prace przy budowie Szkoły Podstawowej nr 2 przy ul. Polnej. Uroczyste otwarcie szkoły – tak bardzo potrzebnej szkolnictwu swarzędzkiemu – nastąpiło w lutym 1958 r.

1958

    Pierwszy koncert chóru powstałego przy Cechu Stolarzy Swarzędzkich. Chór w 1996 r. przyjął nazwę „Stowarzyszenie Śpiewacze Akord przy Cechu Stolarzy Swarzędzkich”.

1958

    Zawiązuje się Robotnicza Spółdzielnia Mieszkaniowa przy Swarzędzkich Fabrykach Mebli w Swarzędzu. Pierwszym prezesem Spółdzielni był Marian Macioszczyk (do kwietnia 1965 r.). Spółdzielnia miała charakter zamknięty, tzn. jej członkami mogli być tylko pracownicy SFM. W 1960 r. oddano do użytku pierwszy spółdzielczy blok mieszkaniowy przy ul. Poznańskiej 33. Dołączył on do istniejących już tam dwóch budynków, które wcześniej wybudowała SFM dla swoich pracowników.

1963

    Do Swarzędza przeniósł się z Paczkowa Zakład Chorób Owadów Użytkowych Instytutu Weterynarii w Puławach. Zakład z czasem powiększył się o kolekcje uli i barci, co w późniejszych latach dało początek skansenowi pszczelarskiemu. Zakładem do roku 1963 kierował profesor weterynarii Stanisław Kirkor.

Lata siedemdziesiąte XX w.

    Rozpoczyna się przebudowa trasy E-8 Poznań – Warszawa, w wyniku której wyprowadzono z miasta drogę przelotową do Kostrzyna i dalej do Wrześni. Powstaje kładka dla pieszych nad trasą i przejazd pod trasą w okolicach dawnego cmentarza ewangelickiego.

1975

    Odbył się pierwszy festyn „Swarzędz drewnem stoi”.

1977

    Powstaje Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury.

1984

    Na cmentarzu parafialnym przy ul. Poznańskiej poświęcono symboliczny grób harcerzy poległych w czasie okupacji.

1985

    Otwarcie boiska sportowego „W Kasztanach”. Rozegrano pierwszy turniej piłki nożnej „O Złoty Strug” dla chłopców z rocznika 1972.

1986

    Wmurowanie aktu erekcyjnego pod budowę nowego skrzydła gmachu i sali gimnastycznej dla SP nr 1 – najstarszej szkoły w mieście.

1988

    Uroczyste obchody 350-lecia nadania Swarzędzowi praw miejskich. Z tej okazji ukazały się dwie monografie poświęcone dziejom miasta: praca pod red. Stanisława Nawrockiego i praca Władysława Białka.

1991

    Utworzono Stowarzyszenie Przyjaciół Dzieci Specjalnej Troski.

1991

    Uruchomienie Swarzędzkiej Komunikacji Autobusowej obsługiwanej przez firmę Wiraż- Bus.

1991

    Ukazuje się pierwszy numer „Tygodnika Swarzędzkiego”.

1992

    Oddanie do użytku pierwszego bloku mieszkalnego na osiedlu Cegielskiego. W kolejnych latach powstają osiedla Raczyńskiego, Działyńskiego i Mielżyńskiego.

bądź na bieżąco z wiadomościami